Voetbal kenmerkt zich door veel explosieve kap- en draaibewegingen. Ook treden er veel versnellingen en abrupte afrembewegingen op in combinatie met verandering van richting. Deze bewegingspatronen, waarbij veel krachtsinzet plaatsvindt, stellen de hoogste eisen aan de stabiliteit van het kniegewricht. Hierbij worden grote krachten uitgeoefend op het bandapparaat van het kniegewricht.
Stabiliteit is een combinatie van de coördinatieve beheersing van de knie en de spierkracht. Naast de zuivere mechanische stabiliteit spelen componenten van het bandapparaat ook een belangrijke rol bij de coördinatieve beheersing. Zo bezit de voorste kruisband veel zenuwlichaampjes, die trekspanning en rek registreren en via reflexbanen de spieren die de knie dynamisch moeten stabiliseren tijdig laten aanspannen.
Voorste kruisbandletsels zijn meestal letsels,waarbij geen lichamelijk contact plaatsvindt. Ze ontstaan doordat de betrokken speler bij de beschreven bewegingspatronen onvoldoende in staat is zijn knie coördinatief te stabiliseren. Provocerende factoren zijn vermoeidheid, eerdere blessures van de knie, balansverstoringen in het krachtenspel van de spieren, die de knie beheersen en terreinsomstandigheden.
Als een voetbalspeler bij een explosieve draaibeweging door zijn knie gaat, hij hierbij een knappende en stekende sensatie bespeurt in de knie, er een gevoel van onmacht en instabiliteit ontstaat en de knie direct - dat wil zeggen: binnen 6 uur na het ongeval - reageert met een diffuse zwelling (dit is dan een bloeduitstorting in het gewricht) moet in de eerste plaats gedacht worden aan een voorste kruisbandletsel naast mogelijke beschadigingen van andere componenten van het kniegewricht.
De diagnose wordt gesteld op basis van het verhaal, het lichamelijk onderzoek en aanvullend specialistisch onderzoek met behulp van MRI of een kijkoperatie. Slechts als een knie op slot zit door een bijkomstige meniscusbeschadiging is een kijkoperatie in de acute fase aangewezen. Meestal is het beleid de eerste maand niet voetballen en fysiotherapie, waarbij het accent ligt op ontzwellen en training van spierkracht en coördinatieve beheersing. Als het gewricht tot rust gekomen is moet bekeken worden of de voetballer in aanmerking komt voor verdere conservatieve behandeling met voortzetting van de fysiotherapie en eventueel een definitief negatief advies tav hervatting van zijn voetbalactiviteiten of dat hij in aanmerking komt voor een voorste kruisbandoperatie.
De keuze voor het behandelbeleid wordt door veel factoren bepaald zoals blijvende instabiliteitsklachten in het dagelijkse leven, de aard en ernst van de instabiliteit bij lichamelijk onderzoek, de leeftijd, de sportwens en het spelniveau.
De gouden standaard van de voorste kruisbandoperatie is nog steeds de vervanging van de voorste kruisband door een gedeelte van de kniepees. Een steeds meer toegepast alternatief is het gebruik van een pees van een van de hamstrings. Aan voorste kruisbandoperaties, waarbij gebruik gemaakt wordt van kunststofmateriaal, kleven (te) grote bezwaren zoals een beperkte levensduur van de plastiek en frequente irritaties van de knie.
De revalidatie na een voorste kruisbandoperatie duurt zeker een half jaar tot sporthervatting en vereist deskundige fysiotherapeutische begeleiding.
Besef terdege dat het voornaamste doel van een voorste kruisbandoperatie is om mechanische stabiliteit in het dagelijkse leven te herstellen en zodoende te kans op vroegtijdig optredende slijtage te verminderen. Behalve voor betaald voetbalspelers, voor wie voetballen hun broodwinning is, is een voorste kruisbandoperatie in principe niet bedoeld om voetballers in de risicovolle situatie van het voetballen te laten terugkeren. Dat het merendeel van de aan hun voorste kruisband geopereerde amateurvoetballers toch daarna weer gaan voetballen is hun zaak, maar of dit verstandig is?
Auteur: Han Inklaar
Dit was de laatste “blessurebehandeling” uit de serie “Blessures in de sport” . De webredactie hoopt met publicatie van deze serie u een beetje inzicht in deze materie te hebben gegeven.
Wilt u meer te weten komen op gebied van de medisch mogelijkheden kijk dan op de KNVB–site van West 1 bij Sportmedisch Centrum en u zult nog veel meer informatie kunnen vinden.